Ngày 23 tháng 9, ngày thứ tư của Asian Games Nagoya, màn hình lớn bảng huy chương treo một dãy số: đoàn Trung Quốc 48 HCV, chủ nhà Nhật Bản 15 HCV. Khoảng cách 33 tấm HCV khiến các phóng viên thường trú mà truyền thông Nhật đặc biệt điều từ Paris về đồng loạt im lặng.
Giữa chặng Asian Games, đoàn Trung Quốc vững vàng đứng đầu bảng huy chương
Rồi giọng điệu bắt đầu đổi.
Truyền thông Nhật không đưa số HCV nữa. Họ nhắc đi nhắc lại một con số khác: 71. Đó là tổng số huy chương của đoàn Nhật Bản. Đặt cạnh 89 huy chương tổng của đoàn Trung Quốc, khoảng cách chỉ còn 18 tấm, trông không còn chói mắt đến vậy.
Trước giải, trưởng đoàn Nhật Bản Kosei Inoue từng công khai nói muốn tranh ngôi đầu bảng HCV. Muốn phá kỷ lục HCV một kỳ Asian Games của Nhật thì cần giành thêm ít nhất hai mươi bảy tấm so với kỳ trước. Nhưng đến ngày thứ tư, 15 HCV nằm đó. Nói gì đến tranh ngôi đầu, ngay 52 HCV của Asian Games Hàng Châu kỳ trước cũng còn kém rất xa. Đổi cách tính, là tự tìm cho mình một bậc thang để bước xuống.
Xếp thứ hạng Asian Games, từ kỳ đầu đến nay quy tắc không đổi: đếm HCV trước. HCV nghĩa là bạn đứng ở chỗ cao nhất. Bạc có gom nhiều đến mấy cũng chỉ cho thấy nhiều người vào chung kết, nhưng cú nhảy cuối, năm mươi mét cuối, hiệp cuối, vẫn thiếu một hơi để bật lên đỉnh.
Ngày 4 tháng 10, Asian Games Nagoya chính thức khép lại. Đáp án cuối cùng nằm trên bàn: đoàn Trung Quốc 169 vàng, 89 bạc, 83 đồng, tổng cộng 341 huy chương; Nhật Bản 83 vàng, 95 bạc, 91 đồng, 269 huy chương; Hàn Quốc 39 vàng, 43 bạc, 68 đồng, 150 huy chương.
Khoảng cách về lượng huy chương của ba đội mạnh, thực ra chỉ cần nhìn ba con số là đủ.
Thứ nhất: 86. Đó là khoảng cách HCV của Trung Quốc so với Nhật Bản. Trung Quốc 169 vàng đối Nhật Bản 83 vàng, dẫn đúng 86 tấm. Thứ hai: 130. Khoảng cách HCV của Trung Quốc so với Hàn Quốc. Số HCV của Hàn Quốc còn chưa bằng phần lẻ của Trung Quốc. Thứ ba còn gắt hơn: tổng HCV của Nhật Bản và Hàn Quốc cộng lại là 122 tấm, vẫn ít hơn 169 vàng của Trung Quốc tới 47 tấm.
Cộng tiếp lên, bốn đội từ hạng hai đến hạng năm bảng HCV là Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ và Uzbekistan, tổng HCV bốn nhà là 164 tấm, vẫn thấp hơn 169 vàng của riêng đoàn Trung Quốc.
Đây không phải khoảng cách, mà là một hố phân tầng.
Ảnh tập thể các vận động viên đoạt giải của đoàn Trung Quốc tại Asian Games Nagoya
Sau giải, truyền thông Nhật dùng tổng số huy chương để pha loãng khoảng cách HCV. Họ nói 269 huy chương tổng, chủ nhà ra quân đủ quân số ở mọi môn, vận động viên sinh từ năm 2000 lên bục nhận giải chiếm 61%. Những lời này đều không sai. 83 HCV đúng là tăng vọt 31 tấm so với 52 HCV của Asian Games Hàng Châu, là thành tích Nhật Bản chưa từng có khi thi đấu ngoài nước nhà.
Nhưng vấn đề là tỷ lệ chuyển hóa thành HCV vạch ra một tầng thực tế khác: Nhật Bản có tổng bạc và đồng 186 tấm, chiếm 69% tổng huy chương. Rất nhiều vận động viên lọt vào chung kết nhưng không qua được cửa cuối.
Một chỉ số cụ thể hơn xuất hiện ở nửa đầu lịch thi đấu. Lúc đó, vận động viên Trung Quốc chỉ cần vào top 3 thì xác suất cuối cùng đoạt vàng vượt sáu phần mười; con số này của Nhật Bản chưa đến một phần tư. Năng lực biến huy chương thành HCV là thước đo cứng nhất của thể thao đỉnh cao. Thước này vừa áp vào, khoảng cách không thu lại, mà bị đóng đinh.
Hàm lượng của 169 HCV đội Trung Quốc đồng thời đến từ một chiều khác: 169 tấm vàng này mọc ra từ 29 môn lớn. Đội bơi độc chiếm 30 HCV, lập thành tích tốt nhất lịch sử. Điền kinh 17 HCV, phá kỷ lục thi đấu ngoài nước kể từ Bangkok 1998. Nhảy cầu gom trọn cả 10 HCV, hoàn thành cột mốc 100 HCV Asian Games.
Đoàn Trung Quốc lập kỷ lục mới về số HCV Asian Games khi thi đấu ngoài nước
Mặt trận đoạt vàng trải từ các môn thế mạnh truyền thống sang golf, triathlon, thể dục nghệ thuật, những vùng đất mới trước đây chưa từng có HCV. Đây không phải một thiên tài đột nhiên bùng nổ, mà là một hệ thống tuyển chọn và huấn luyện tạo ra thành tích đều đặn trong cả chu kỳ mọi môn.
Sau giải, truyền thông Nhật đổi cách tính, đưa tổng số huy chương, nhấn mạnh việc rèn vận động viên trẻ. Về bản chất, đó là dựng lại câu chuyện trước một sự thật đã định: tách sự thật “số HCV của Trung Quốc gấp đôi chúng ta” thành nhiều vấn đề cục bộ có thể bàn riêng.
Tổng huy chương kéo khoảng cách lại gần, thân phận chủ nhà giải thích độ dày thành phần dự giải, bóng bàn đồng đội nam thắng cho thấy cục bộ vẫn còn sức cạnh tranh. Mỗi mảnh cục bộ đều có lý, nhưng ghép lại, khoảng cách toàn cục không những không được giải thích, mà chỉ bị pha loãng.
Hoàn cảnh của đội Hàn Quốc càng nói rõ vấn đề. 39 HCV, kém Nhật 44 tấm, kém Trung Quốc 130 tấm. Nhưng họ đồng thời đưa ra một lá bài mâu thuẫn: gom trọn ba HCV của ba môn bóng lớn là bóng đá nam, bóng rổ nam và bóng rổ nữ; bắn cung và đấu kiếm vẫn độc bước châu Á.
Hàn Quốc không mất sức cạnh tranh ở các môn đối kháng cốt lõi. Nhưng khi HCV của ba môn đại hội này cộng lại chỉ đủ lấp phần lẻ trong tổng HCV của Trung Quốc, điều đó cho thấy thứ chống đỡ tổng lượng bảng HCV chính là những mâm vàng nền, được tập sáu ngày một tuần, không có khán giả, không được đem ra bàn: bơi lội, bắn súng, cử tạ, thể dục dụng cụ, điền kinh. Độ dày của những môn này mới là gốc quyết định khoảng cách về lượng.
Còn một lý do không đảo ngược được: trong 815 vận động viên của đoàn Trung Quốc, 548 người lần đầu dự Asian Games, nhóm sinh sau năm 2005 chiếm 27%. Vu Tử Địch 13 tuổi giành ba HCV trong bốn ngày, được bầu MVP nữ của kỳ Asian Games này. Trương Triển Thạc 19 tuổi độc chiếm bảy HCV, san bằng kỷ lục cá nhân đoạt vàng một kỳ Asian Games.
Vu Tử Địch được bầu vận động viên giá trị nhất Đại hội thể thao châu Á lần thứ 20
Đội hình người mới thi đấu ngoài nước giành 169 HCV. Điều đó nói lên không phải kỳ này mạnh, mà kỳ sau vẫn sẽ mạnh.
Ba kỳ trước, Asian Games Jakarta 2018, Nhật Bản giành 75 HCV, từng bị bên ngoài cho là đang trên đường đi lên. Asian Games Hàng Châu đóng đinh một nhát: Trung Quốc 201 vàng đối Nhật Bản 52 vàng, cách 149 tấm.
Kỳ Nagoya này thu hẹp còn 86 HCV, không phải vì Nhật Bản đuổi kịp, mà vì 201 HCV ở Hàng Châu là cực trị lịch sử được tạo ra trong chu kỳ đăng cai trên sân nhà của Trung Quốc. Trung Quốc từ 201 vàng sân nhà hạ về 169 vàng khi thi ngoài nước, Nhật Bản từ 52 vàng nhảy lên 83 vàng. Hai bên cùng điều chỉnh, vẫn cách 86 HCV.
Đặt khoảng cách 86 HCV trở lại bốn mươi năm lịch sử kể từ khi Trung Quốc lần đầu đứng đầu bảng HCV Asian Games năm 1982, nó vẫn đứng vững trong vùng cao.
Sau giải, truyền thông Nhật không đưa số HCV nữa, mà bắt đầu đưa tổng số huy chương. Chính hành động này đã phơi khoảng cách một cách trung thực hơn bất kỳ phát biểu công khai nào sau giải.