Cái lạnh khắc nghiệt của mùa đông trở thành khó khăn lớn nhất chắn ngang trước cuộc cải cách thể thức mùa giải vắt năm của Super League Trung Quốc.

"Cộng Đồng" là chương trình đối thoại chủ đề thương mại thể thao do chuyên mục "Thời khắc quyết định" của Đài Tiếng nói Trung Quốc phối hợp với Thể Thao Đại Sinh Ý thực hiện, với khẩu hiệu "Tìm điểm chung, gác điểm khác biệt, cùng trò chuyện về những chủ đề thể thao nóng mà mọi người cùng quan tâm", mỗi tuần một số, phát sóng vào tối thứ Sáu trong chuyên mục "Thời khắc quyết định" của Đài Tiếng nói Trung Quốc.

Gần đây, Liên minh bóng đá chuyên nghiệp Trung Quốc đã đứng ra triển khai nghiên cứu thể thức mùa giải vắt năm cho Super League. Nếu được áp dụng thành công, Super League sẽ khớp với chu kỳ của AFC Champions League sau cải tổ cũng như các giải VĐQG chủ lưu truyền thống ở châu Âu. Nhưng lực cản đằng sau cải cách thực sự không nhỏ. Ngày 11/9, chương trình số 244 đã thảo luận về tính khả thi và sự cần thiết của mùa giải vắt năm cho các giải đấu Trung Quốc. Những "người trò chuyện" tham gia chương trình kỳ này là phóng viên Đài Tiếng nói Trung Quốc Trương Văn, phóng viên Bắc Kinh Thanh Niên Báo Trương Côn Long, và cây bút cao cấp của Thể Thao Đại Sinh Ý Lưu Thành Khang.

Bài viết này là phần trích lược nội dung tinh túy của chương trình kỳ này.

Vì sao phải thay đổi?

Trương Văn: Trước hết tôi muốn hỏi thầy Trương, trước đây anh đã thực hiện một số bài phóng sự chuyên sâu về thể thức mùa giải vắt năm, anh cho rằng điểm xuất phát then chốt của cuộc cải cách lần này là gì?

Trương Côn Long: Tôi cho rằng điểm xuất phát và mục đích ban đầu này rất dễ hiểu, đó là làm cho giải đấu của chúng ta chuyên nghiệp hơn. Dù Super League đã trải qua 30 năm chuyên nghiệp hóa, nhưng thực tế vẫn còn nhiều chỗ chưa chuyên nghiệp. Điều then chốt hơn là muốn khám phá khả năng "đưa bóng đá Trung Quốc hội nhập với thế giới". Dù còn một chặng đường nữa mới có thể áp dụng thể thức vắt năm, nhưng sự khám phá này đều có lợi cho giải đấu cũng như việc giao lưu đối nội và đối ngoại của bóng đá Trung Quốc, và việc xây dựng hệ thống đào tạo trẻ.

Trương Văn: Tôi cho rằng còn một nguyên nhân khá trực tiếp là thể thức của AFC Champions League thay đổi. Sau cải tổ, AFC Champions League nghiêng về Tây Á nhiều hơn, mà Tây Á thực tế lại đồng bộ với thể thức của các giải chủ lưu châu Âu. Như vậy, lịch thi đấu AFC Champions League và lịch Super League không khớp nhau, thái độ của nhiều câu lạc bộ khi đối mặt với AFC Champions League cũng sẽ khá tế nhị.

Trương Côn Long: Sau cải tổ, việc sắp xếp lịch thi đấu AFC Champions League quả thực sẽ có thay đổi lớn, nhưng với các đội Super League, hiện nay số đội có thể dự AFC Champions League rất ít, nhiều nhất là ba đội. Vậy ảnh hưởng của nó tới toàn bộ giải đấu có lớn đến vậy không? Vì AFC Champions League mà thay đổi cả giải đấu? Tôi cho rằng không hoàn toàn là lợi ích, nhưng chắc chắn sẽ có ảnh hưởng.

Trương Văn: Một yếu tố thúc đẩy khác có thể là khi các giải đấu của láng giềng Nhật Bản, Hàn Quốc đều bắt đầu thay đổi, giải bóng đá chuyên nghiệp Trung Quốc cũng khó mà không suy nghĩ: liệu mình có nên thay đổi không? Nếu không, vài năm nữa chúng ta có thể trở thành giải đấu duy nhất xung quanh vẫn áp dụng thể thức cũ. Vậy có nên giữ sự thống nhất với các giải đấu anh em châu Á khác, ít nhất là không chênh lệch quá lớn không? Bao gồm cả chính sách ngoại binh, ít nhiều cũng sẽ chịu ảnh hưởng từ môi trường bên ngoài.

Thời tiết giá rét trở thành trở ngại lớn nhất?

Trương Văn: Tuy nhiên, thể thức vắt năm không giống những cải cách "hội nhập với thế giới" khác, số người không đánh giá cao thậm chí phản đối cũng không ít. Chuyện này đã được thảo luận nhiều năm mà chưa được áp dụng, chính là vì bị hạn chế bởi nhiều điều kiện khách quan. Chẳng hạn thời tiết giá rét ở miền Bắc, đặc biệt là vùng Đông Bắc, liệu có phù hợp với thể thức vắt năm? Mọi người đều hoài nghi. Thành Khang có thể chia sẻ những quan điểm phản đối chủ lưu hiện nay không?

Lưu Thành Khang: Chủ lưu nhất là lo ngại điều kiện khí hậu không cho phép. Tiếp theo, một số người hâm mộ cho rằng cải cách là một công trình mang tính hệ thống, không thể chỉ điều chỉnh riêng Super League, mà cần các giải đấu ở mọi cấp liên động toàn diện, cùng điều chỉnh thì hiệu quả mới tốt hơn. Nếu chỉ điều chỉnh một giải đấu, các giải ở cấp độ khác nhau có thể bị lệch nhịp. Rồi cũng có một bộ phận người hâm mộ cảm thấy cái gọi là "hội nhập quốc tế" chỉ là hư danh, cải cách thể thức không thể giải quyết tận gốc những vấn đề cấp bách như thực lực cầu thủ chưa đủ, khó xuất ngoại thi đấu. Ngoài ra còn một số ý kiến phản đối khác liên quan tới hợp đồng cầu thủ, giá trị thương mại của giải đấu...

Trương Văn: Tôi được biết các giải bóng đá châu Âu cũng không thống nhất áp dụng thể thức vắt năm, đồng thời có một số nơi cũng đang cải cách, ví dụ giải Nhà nghề Mỹ (MLS) sẽ áp dụng thể thức vắt năm từ mùa hè 2027, bên ngoài cũng tuyên bố là để hội nhập với các giải chủ lưu và toàn cầu. Vậy các giải châu Âu áp dụng thể thức theo năm dương lịch làm sao thích ứng với yêu cầu của Champions League và các giải khác? Đặc điểm địa lý của Mỹ gần giống chúng ta, còn có các đội Canada ở phía bắc hơn nữa, vì sao họ có thể thực hiện thể thức vắt năm?

Lưu Thành Khang: Các giải châu Âu theo năm dương lịch phần lớn ở Bắc Âu, như Phần Lan, Na Uy. Khách quan mà nói, các đội ở những giải này không thường xuyên tham dự Champions League, sức cạnh tranh cũng tương đối yếu, vì vậy có lẽ không cần bỏ ra nhiều để thích ứng với Champions League. Hơn nữa, xét Champions League mùa trước, đội Bodø/Glimt của giải Na Uy còn có được lợi thế sân nhà ở mức độ nhất định vào mùa đông, vì họ đã quen với nhiệt độ Bắc Âu. Ngoài ra, Champions League vào khoảng tháng 12 cũng có hơn một tháng nghỉ đông, nên tương đối dễ xử lý, dễ thích ứng.

Phía MLS thực ra cũng chưa thực sự áp dụng. Theo ý tưởng hiện tại, họ bố trí khoảng một tháng nghỉ đông để tránh thời tiết giá rét. Vì vậy xem ra, khắp nơi trên thế giới tạm thời đều chưa thể đối đầu trực diện với thời tiết giá rét. Ngoài ra, hệ sinh thái thể thao của Mỹ phát triển, cơ sở hạ tầng sân bãi tương đối tốt hơn, vì vậy điều kiện và năng lực tổ chức giải đấu ở tầng phần cứng sẽ mạnh hơn. Tuy nhiên ở Mỹ cũng có người hâm mộ phản đối, cho rằng dù bóng đá không phải môn chủ lưu lắm, giải đấu Mỹ vẫn nên giữ đặc sắc Bắc Mỹ, đồng bộ với các liên đoàn thể thao khác ở Bắc Mỹ, không nhất thiết phải hoàn toàn thích ứng với nhịp độ châu Âu.

Trương Văn: Thầy Trương nhìn nhận vấn đề khí hậu này thế nào? Bởi vì nếu áp dụng thể thức vắt năm, có lẽ một số đội sẽ cần có những thay đổi không nhỏ về phần cứng. Ngoài ra, vĩ độ của các đội Đông Bắc ở Super League vẫn chưa phải quá cao. Nếu trong tương lai có những đội ở vĩ độ cao hơn chen chân được vào hệ thống giải chuyên nghiệp, thậm chí vào giải chuyên nghiệp cao nhất, chúng ta sẽ buộc phải tính tới vấn đề khí hậu cực đoan lớn hơn.

Trương Côn Long: Super League hiện nay vào tháng 2, tháng 3, thậm chí trước dịp "1/5", đều ít khi bố trí sân nhà cho các đội ở phía bắc, mục đích là thông qua điều chỉnh lịch thi đấu để tránh thời tiết giá rét. Nếu là thể thức vắt năm, vấn đề chủ yếu nhất là làm sao đảm bảo những đội này trong khoảng thời gian đó không thi đấu, không đá sân nhà. Thực ra ngoài vùng Đông Bắc, thời tiết ở nhiều nơi phía bắc cũng không phù hợp với thể thức vắt năm. Chẳng hạn hai trận cuối AFC Champions League mùa này, Bắc Kinh Quốc An phải đá sân nhà vào tháng 2. Với thời tiết ở Bắc Kinh, đá bóng vào tháng 2 là không thực tế. Bắc Kinh còn như vậy, huống hồ Đông Bắc.

Trương Văn: Nếu gác lại yếu tố chuyên môn, xét từ góc độ thị trường, đằng sau cải cách thể thức vắt năm của Super League thực ra còn có một động lực ẩn giấu, đó là tính chủ đạo của thị trường mạnh. Ví dụ thị trường lớn nhất của bóng đá là châu Âu, nên khi World Cup tổ chức ở các nước khác, giờ thi đấu của các trận quan trọng sẽ chiều theo khán giả châu Âu. Thị trường thể thao Mỹ rất khổng lồ, nên Olympic dù tổ chức ở đâu, giờ thi đấu của các trận tâm điểm cũng sẽ chiều theo khán giả Mỹ. Cải cách của Super League ở mức độ nhất định cũng là để chiều theo thị trường chủ lưu là bóng đá châu Âu, Thành Khang thấy thế nào?

Lưu Thành Khang: Tôi cho rằng vẫn phải "làm ăn thì nói chuyện làm ăn". Đúng là bóng đá, Olympic và các sự kiện khác sẽ nghiêng về các thị trường như châu Âu, Mỹ. Nhưng thực ra ở góc độ thương mại, giá bản quyền của các sự kiện này ở những khu vực đó cũng tương đối cao hơn.

Ngoài ra, mấy năm nay các giải châu Âu cũng ngày càng coi trọng châu Á, đặc biệt là các thị trường mới như Đông Á, Đông Nam Á. Ví dụ Premier League sẽ bố trí một số trận đấu giữa trưa, với Đông Á, Đông Nam Á chúng ta thì đó lại là giờ vàng. Rồi La Liga cũng sẽ bố trí trận đấu của các đội bóng lớn vào giờ vàng mùng Một Tết. Vì vậy tôi cho rằng chỉ cần thị trường và người hâm mộ của chúng ta có thể tạo ra giá trị thương mại đáng kể cho các sự kiện này, tôi nghĩ họ cũng sẽ nghiêng nhiều nguồn lực hơn về phía chúng ta.

Thể thức thi đấu thích ứng với biến đổi khí hậu thế nào?

Trương Văn: Nếu chúng ta thực sự áp dụng thể thức vắt năm, liệu có cách nào khắc phục những khó khăn hiện nay không? Tôi muốn hỏi thầy Trương, nếu để anh hình dung thể thức này, anh sẽ sắp xếp thế nào?

Trương Côn Long: Đất nước chúng ta quả thực rộng lớn. Hiện tại, trong trường hợp Super League không vắt năm, các đội ở vùng Đông Bắc hoặc vùng vĩ độ cao về cơ bản không có trận sân nhà nào ở 3-5 vòng đầu. Hơn nữa Super League phần lớn khởi tranh vào cuối tháng 2, đầu tháng 3, nếu chúng ta học Nhật Bản hoặc các giải khác, bố trí khoảng thời gian trống từ tháng 12 đến tháng 2, thì thực ra so với hiện tại cũng không thay đổi nhiều.

Ngoài ra, nếu muốn nâng cấp phần cứng sân bãi, hiện nay Super League cũng không có nhiều sân chuyên dụng bóng đá để cải tạo nâng cấp. Nếu phải cải tạo các sân vận động đa năng, khối lượng công trình sẽ rất lớn. Vậy tiền cải tạo lấy từ đâu? Vì vậy tôi cho rằng thực ra đây là vấn đề khó giải quyết nhất. Giải quyết được vấn đề tiền bạc thì mới có thể thúc đẩy tốt hơn.

Trương Văn: Thực ra ngoài cái lạnh, cái nóng cũng là một vấn đề lớn. Năm nay tôi đã tới hiện trường World Cup tại Mỹ, Canada và Mexico, cảm thấy mức độ nắng nóng ở một số thành phố không phù hợp để tiến hành bất kỳ hoạt động thể thao ngoài trời nào quá mười phút, ví dụ như Dallas. Dù sân vận động ở Dallas đã làm mái che, giải quyết vấn đề nắng nóng, nhưng không phải nơi nào hay đội bóng nào trên thế giới cũng có thể giải quyết vấn đề một cách giàu có như vậy. Thực tế tôi cảm thấy với tình trạng khí hậu hiện nay, việc một số đội Super League thi đấu sân nhà vào mùa hè cũng là thử thách khá khắc nghiệt. Dù là lạnh hay nóng, về khách quan đều có thể gây ảnh hưởng không nhỏ tới trận đấu.

Trương Côn Long: Đúng vậy, chưa nói tới mùa đông giá lạnh, nếu tháng Bảy mùa hè phải tới các thành phố phía nam Trung Quốc như Quảng Châu để thi đấu, thời tiết nóng bức cũng khiến cầu thủ rất khổ sở.

Trương Văn: Vậy liệu chúng ta có thể đổi cách nghĩ để sắp xếp lại lịch thi đấu Super League không? Gần đây, thầy Lạc Minh của Thể Đàn Chu Báo đã đưa ra một cuộc thảo luận về thể thức vắt năm. Thực ra điểm quan trọng nhất là lúc lạnh nhất mùa đông chỉ phù hợp đá bóng ở miền Nam, lúc nóng nhất mùa hè chỉ phù hợp đá bóng ở miền Bắc. Như vậy, số tuần mà cả miền Nam và miền Bắc đều phù hợp để đá bóng rất có hạn. Ví dụ mùa này Super League có tổng cộng 30 vòng, trong đó có ba tuần mỗi tuần đá hai trận, thực tế số tuần thực sự có trận đấu chỉ là 27. Thầy Lạc Minh cho rằng không nhất thiết tất cả các đội đều phải hoàn thành vòng tròn sân nhà - sân khách với nhau, mà có thể cân nhắc áp dụng "thể thức bốc thăm hỗn hợp" mà Champions League hiện đang dùng.

Ví dụ mở rộng Super League lên 20 đội, nhưng mỗi năm vẫn chỉ bố trí 30 vòng đấu. Chia 20 đội thành năm nhóm theo thành tích, mỗi nhóm bốn đội. Sau đó mỗi đội bốc thăm ba đội từ mỗi nhóm để đá sân nhà - sân khách, như vậy vừa đúng 30 vòng đấu. Nếu theo thể thức bốc thăm hỗn hợp này, việc sắp xếp lịch thi đấu Super League sẽ tương đối tự do. Tóm lại là mùa đông tổ chức một giải đấu nhỏ ở miền Nam, mùa hè tổ chức một giải đấu nhỏ ở miền Bắc. Hiện cũng có giải VĐQG của một số nước đang thử nghiệm thể thức này.

Trương Côn Long: Bởi vì hiện nay khí hậu toàn cầu không ngừng ấm lên, có lẽ đến một mức độ nào đó trong tương lai, chúng ta chỉ có thể buộc phải tiến gần tới thể thức này.

Trương Văn: Cuộc thảo luận về thể thức vắt năm, nói qua nói lại lại thành bàn về ảnh hưởng của khí hậu đối với các trận đấu thể thao. Hơn nữa càng bàn sâu, chúng ta càng nhận ra mức độ nghiêm trọng của vấn đề này. Xem ra đây không chỉ là vấn đề Super League có nên hội nhập với thế giới hay không, tôi cảm thấy các trận đấu thể thao toàn cầu trong tương lai có thể sẽ có những khoảng thời gian ngày càng dài không còn phù hợp cho các môn vận động ngoài trời cường độ cao. Phải làm sao? Làm sao để thiết lập lại thể thức thi đấu? Có lẽ không nhất thiết Super League phải thay đổi, có thể trong tương lai các giải đấu thể thao toàn cầu đều sẽ có những thay đổi mới, bởi dù sao hiện nay chúng ta đang đối mặt với môi trường khí hậu nóng lên toàn cầu.

Thực ra việc Super League vào lúc này khám phá xem có nên áp dụng thể thức vắt năm hay không là điều tốt, bởi chúng ta không tự đóng cửa bảo thủ, chúng ta không ngừng suy nghĩ làm sao để Super League thích ứng tốt hơn với cục diện cạnh tranh tổng thể của các câu lạc bộ châu Á hiện nay. Dù sao nhiều câu lạc bộ Super League chắc chắn hy vọng có thể làm nên chuyện ở AFC Champions League, cũng có ngày càng nhiều cầu thủ Trung Quốc mong muốn xuất ngoại. Điều này có nghĩa thị trường chuyển nhượng và kỳ chuyển nhượng của chúng ta tốt nhất cũng nên hội nhập với thị trường quốc tế. Chủ đề này ước tính trong thời gian tới có lẽ thỉnh thoảng sẽ lại được đem ra bàn luận. Cũng rất cảm ơn hai thầy đã tham gia thảo luận chủ đề của chúng tôi, hẹn gặp lại trong chương trình kỳ sau.

Ghi chú: Hình ảnh sử dụng trong bài lấy từ Chu Kiện Văn và Lưu Thành Khang của Thể Thao Đại Sinh Ý